Özel Hukuk

Kambiyo Senedi Nedir? Özellikleri Nelerdir?

Kambiyo senedi, ticaret hukukunda, kıymetli evrakın bir alt türü olarak incelenen hak doğurucu niteliğe sahip senetlerdir. Kambiyo senetleri alacak senedi vasfındadır ve para alacağını temsil eder.

Türk Ticaret Kanunu’nun üçüncü kitabının dördüncü faslı “kambiyo senetleri” başlığını taşımaktadır. Bu başlık altında poliçe, bono ve çekle ilgili düzenlemeler yer almaktadır.

Kambiyo Senetlerinin Ortak Özellikleri Nelerdir?

Kambiyo senetlerinin ortak özellikleri şu şekilde açıklanabilir:

Kambiyo Senetleri Bir Alacak Hakkını İçerir

Kambiyo senetleri bir alacak hakkını içerdiğinden, kambiyo senetlerine nakit bir miktar paranın dışında başka birşey yazılmaz.

Buna göre, kambiyo senetleri daima belirli bir miktar paranın ödenmesi borcunu içerir. Bir malın teslimini ihtivaeden bir kambiyo senedi düzenlenemez.

Kambiyo Senetleri İbraz Senetleridir

Hamil, senedi borçlunun ikametgahında ödenmek üzere ibraz eder ve kural olarak senet ibraz ve teslim edilmedikçe, borç ödenmez.

Kambiyo Senetleri Bir Tedavül Aracıdır

Çek hariç, kambiyo senetleri aynı zamanda bir kredi aracıdırlar. Ancak, kısa ibraz süresi düşünülecek olursa çek, daha çok bir ödeme aracıdır.

Kambiyo Senetleri Sıkı Surette Şekle Bağlı Senetlerdir

Şekil, geçerlilik şartıdır. Bu senetlerde hangi unsurların zorunlu olarak bulunması gerektiği Türk Ticaret Kanunu’nda tek tek sayılmıştır. Bunlardan birinin eksikliği, senedin, kambiyo senedi niteliğini kazanmasını engel olur.

Kambiyo senetlerine atılacak imzanın mutlaka el yazısı ile atılmış olması gerekir.

Kambiyo Senetleri Sıkı Surette Şekle Bağlı Senetlerdir

Kambiyo Senetlerinde Müteselsil Sorumluluk İlkesi Geçerlidir

Senedin muhatabı veya keşidecisi, senetteki borcu ödemediği takdirde, senedin hamili, senet üzerinde veya alonjda imzası bulunan kişilere borcun tamamı için başvurabilir.

Kambiyo Senetleri Soyut Senetlerdir

Kambiyo senetlerin doğumlarına neden olan temel borç işlemiyle aralarında hiçbir ilişki yoktur; temel işlemden soyutlanarak ortaya çıkarlar.

Asıl borç işlemi, sakat veya hükümsüz olsa dahi, bu durum soyur kambiyo senedinin geçersizliğine sebep olmaz. Böyle durumlarda senedin iptalinin dava edilmesi gerekir. Aksi halde borçlu, senedi ibraz eden iyiniyetli hamile ödemek zorunda kalır.

Kambiyo Senetleri Kanunen Emre Yazılı Senetlerdir

Bu nitelik TTK m.681, m. 778 ve m. 785’de açıklanmıştır. Bu nitelikleri nedeniyle, kambiyo senetlerinin tedavülü diğer senetlere oranla önemli ölçüde artmış olmaktadır.

Kambio senetlerinde çekler nama, yazılı ve hamile düzenlenebilir. Buna karşın poliçe ve bono, nama ve emre düzenlenebilir, ancak hamile düzenlenemezler.

Kambiyo Senetlerinde İmzaların Bağımsızlığı İlkesi

Kambiyo senetlerinde, borçlanma yeteneği olmayan kimselerin imzasını veya sahte imzalar veyahut da hayali kişilerin imzalarını ya da namlarına imzalanmış bulunan kimseleri herhangi bir şekilde bağlamayan imzaları içermesi halinde, bu geçersizlik diğer imzaların geçerliğliğini etkilemez.

Bu durumda diğer imza sahipleri, kambiyo senedinin geçerli olmadığı yolunda bir itirazı ileri sürmek suretiyle, sorumluluktan ve borcu ödemekten kurtulamaz.

Bir kambiyo senedinin metni daha sonra değiştirilmesi durumunda da, önceki metni imza edenler asıl metine, değişiklikten sonra imzalarsa, değişik metine göre sorumlu olurlar.

Kambiyo Senetlerinde Özel Hükümler Uygulanır

Bu senetlerin devri, ödenmesi, üzerlerine herhangi bir amaçla imza atanların hak ve yükümlülükleri, senetlere bağlı alacakların takibi, zamanaşımı vb. hususar özel yasal kurallara tabidir.

Kambiyo Senetleri Uluslararası Nitelikte Senetlerdir

Kambiyo senetleri, süratle devredili ve ulusal sınır tanımazlar. Bu nedenle, bu senetlere ilişkin ihtilaflarda uygulanacak kanun açısından bazı sorunların ortaya çıkması doğaldır.

Bu gibi anlaşmazlıkları önlemek ve bir kurala bağlamak için, La Haye ve Cenevre Anlaşmaları imzalanmıştır.

Kambiyo Senetlerinde Ehliyet

Kambiyo senetleri için Türk Ticeret Kanunu’nda özel ehliyet şartları aranmamaktadır. Kişilerin borçlanma ehliyeti Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenmiştir.

Türk Medeni Kanunu’nun 9. maddesine göre, “fiil ehliyetine sahip olan kimse, kendi fiileriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir.”

Fiil ehliyetinin şartları, iki olumlu ve bir olumsuz olmak üzere üç şarttan olumaktadır. Bunlar;

  • Ayırt etme gücüne sahip olmak,
  • Ergin olmak,
  • Kısıtlı olmamaktır.

Boçlanma ehliyeti olmayan bir kimsenin, kambiyo senetleriyle borç altına girmesi mümkün değildir. Bu kural her türlü kambiyo taahhüdünü kapsamaktadır.

Kambiyo Senetlerinde Temsil

Temsil bir kimsenin, hüküm ve sonuçları başka bir kişinin hukuk alanında doğmak üzere o kişinin adına ve hesabına hukuki işlem yapma yetkisine denir.

Bir kimsenin, bir başka kişinin adına ve hesabına bir kambiyo senedini imzalaması mümkündür.

Türk Borçlar Kanunu m. 504/3’e göre, vekil kambiyo taahhüdünde bulunamaz. Bunun için açıkça yetkilendirilmiş olması gerekir.

Kambiyo senedi sayılan çekte bu durum farklıdır. Çek Kanunu m.5/3’e göre, çek hesap sahibi gerçek kişi, kendisi adına çek düzenlemek üzere bir başkasını tesmilci veya vekil olarak tazi edemez. Geçek kişinin temsilcisi veya vekili olarak çek düzenlenmesi halinde, bu çekten dolayı hukuki ve cezai sorumluluk çek hesabı sahibine aittir.

Ticareti şirketlerlerinde organların temsil yetkisi kanun veya esas sözleşme hükümlerine göre tayin edilir. Bu itibarla, tüzel kişi şirketin kambiyo senedi ile borç altına girebilmesi için, senedi imzalayan kişinin, organ veya temsilci olarak tüzel kişi şirketi temsil yetkisine sahip olması gerekir.

Bir ticaret şirketini borç altına sokan kambiyo senedinin geçerli olarak düzenlenebilmesi için, şirket sözleşmesinde çift imza öngörülmüşse, kambiyo seneinde tek imza olması halinde, bu işlem şirketi değil, senedi imzalayan kişiyi bağlar.

Av. Mehmet Can CİVAN & Av. Ahmet EKİN

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu