Toplu İşçi Çıkarma Nedir?

Ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri nedenlerle iş yeri veya işin gerekleri sonucu toplu iş akdi feshine gidilmesi ve 30 gün içerisinde, işyerindeki işçi sayısına bağlı olmakla birlikte 10-30 işçinin iş sözleşmesinin feshedilmesi toplu işçi çıkarımı olarak tanımlanabilir.

toplu işçi çıkarma

Toplu İşçi Çıkarmanın Mevzuattaki Yeri Nedir?

Toplu işçi çıkarma 4857 sayılı İş Kanunumuzun 29. Maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir;

“İşveren; ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sonucu toplu işçi çıkarmak istediğinde, bunu en az otuz gün önceden bir yazı ile, işyeri sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirir.

İşyerinde çalışan işçi sayısı:

a) 20 ile 100 işçi arasında ise, en az 10 işçinin,

b) 101 ile 300 işçi arasında ise, en az yüzde on oranında işçinin,

c) 301 ve daha fazla ise, en az 30 işçinin,

İşine 17 nci madde uyarınca ve bir aylık süre içinde aynı tarihte veya farklı tarihlerde son verilmesi toplu işçi çıkarma sayılır.

Birinci fıkra uyarınca yapılacak bildirimde işçi çıkarmanın sebepleri, bundan etkilenecek işçi sayısı ve grupları ile işe son verme işlemlerinin hangi zaman diliminde gerçekleşeceğine ilişkin bilgilerin bulunması zorunludur.

Bildirimden sonra işyeri sendika temsilcileri ile işveren arasında yapılacak görüşmelerde, toplu işçi çıkarmanın önlenmesi ya da çıkarılacak işçi sayısının azaltılması yahut çıkarmanın işçiler açısından olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi konuları ele alınır. Görüşmelerin sonunda, toplantının yapıldığını gösteren bir belge düzenlenir.

Fesih bildirimleri, işverenin toplu işçi çıkarma isteğini bölge müdürlüğüne bildirmesinden otuz gün sonra hüküm doğurur.

İşyerinin bütünüyle kapatılarak kesin ve devamlı suretle faaliyete son verilmesi halinde, işveren sadece durumu en az otuz gün önceden ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirmek ve işyerinde ilan etmekle yükümlüdür. İşveren toplu işçi çıkarmanın kesinleşmesinden itibaren altı ay içinde aynı nitelikteki iş için yeniden işçi almak istediği takdirde nitelikleri uygun olanları tercihen işe çağırır.

Mevsim ve kampanya işlerinde çalışan işçilerin işten çıkarılmaları hakkında, işten çıkarma bu işlerin niteliğine bağlı olarak yapılıyorsa, toplu işçi çıkarmaya ilişkin hükümler uygulanmaz.

İşveren toplu işçi çıkarılmasına ilişkin hükümleri 18, 19, 20 ve 21 inci madde hükümlerinin uygulanmasını engellemek amacıyla kullanamaz; aksi halde işçi bu maddelere göre dava açabilir.”

Toplu İşçi Çıkarma Halinde İşverenin Dikkat Etmesi Gerekenler Nelerdir?

Toplu işçi çıkarma yoluna gidecek işveren; bu durumu en az otuz gün önceden, yazılı şekilde iş yeri sendika temsilcilerine, Çalışma Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumu’na bildirmek zorundadır. İlgili birimlere yapılacak olan bu bildirimde, işten çıkarma sebepleri, toplu işten çıkarmadan etkilenecek işçi sayısı ve fesih tarihi ibraz edilmelidir.

İşbu bildirimin akabinde işveren ve iş yeri sendika temsilcileri arasında görüşmeler yapılır. Bu görüşmelerin konuları ise toplu işçi çıkarmanın önlenmesi, çıkarılacak işçi sayısının en aza indirilmesi ve çıkarmanın işçiler açısından olumsuz etkilerinin azaltılmasıdır. Görüşmeler sonrası söz konusu toplantının yapıldığını gösterir bir tutanak düzenlenir.

Şayet iş yeri, iş akdini feshetmekle kalmayıp iş yerinin faaliyetine tamamıyla, kesin ve devamlı şekilde son vermesi halinde iş yeri sendika temsilcilerine bildirimde bulunmaz. Sadece durumu en az otuz gün önceden ilgili Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'ne bildirmek ve işyerinde ilan etmek zorundadır.

Yukarıda anlatılan hususlara aykırı şekilde toplu işten çıkarma yoluna gidilmesi halinde İş Kanunumuzun 100. Maddesinde görüleceği üzere idari para cezasına hükmedilecek olup işbu idari para cezasının miktarı yıllara göre değişkenlik göstermektedir. Toplu işten çıkarma hükümlerine aykırı davranarak işçi çıkaran işverene, işten çıkarılan her bir işçi için 2021 yılında 1.145 TL idari para cezası verilmektedir.

Toplu işçi çıkarmada dahi işveren 4857 Sayılı İş Kanununun 19. maddesindeki biçimsel koşullara uymalı, her işçiye yazılı fesih bildirimi yanında fesih sebebini açık ve kesin olarak belirtmelidir.

YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas Numarası: 2015/34344, Karar Numarası: 2016/16731, Karar Tarihi: 27.09.2016

“…fesih bildiriminin yazılı yapılması ve toplu çıkarımlarda dahi kişiye özgü ve yazılı olması zorunludur. Haklı fesih halleri hariç fesih bildiriminin yazılı yapılmaması feshi başlı başına geçersiz kılar. Somut uyuşmazlıkta, işveren tarafından işçiye doğrudan bir fesih bildirimi yapılmamış, toplu işçi çıkarılacağı ilanen belirtilmiştir. Bu şekilde fesih bildirimi yasal olmadığı gibi usulüne uygun değildir. Mahkemenin ilanen tebligatı usule uygun kabul etmesi 4857 sayılı Kanun’un 19. maddesine göre yerinde değildir. İşveren feshi salt bu nedenle geçersizdir.”

Toplu işçi çıkarma hemen hüküm doğurmamakta olup işverenin toplu işçi çıkarma bildirimini ilgili Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'ne bildirmesinden otuz gün sonra hüküm doğurmaktadır.

YARGITAY 9.HUKUK DAİRESİ Esas Numarası: 2009/35548, Karar Numarası: 2009/27734, Karar Tarihi: 19.10.2009

“Gerek 4857 sayılı İş Kanunu’nun 29. maddesindeki kural ve gerekse davalının taraf olduğu Toplu İş Sözleşmesindeki toplu işçi çıkarma kuralı biçimsel açıdan işvereni bağlayan kurallardır. Davalı işverenin bu kurallardaki biçimsel kurallara uymamak için ekonomik krizden dolayı etkilendiğini belirterek işletme ve işyeri gerekleri ile kısa sürelerle birden fazla ancak süreç içinde bakıldığında toplu işçi çıkarma sayılan işçinin iş sözleşmelerini feshetmiştir. Davalı işverenin bu şekildeki davranışı, 29. maddedeki ve Toplu İş Sözleşmesindeki toplu işçi çıkarma kuralını bertaraf etmeye yönelik ve kanuna karşı hileli bir davranıştır. Davalı işveren öncelikle fesihte işçi lehine düzenleme getiren yasa ve sözleşme hükmüne aykırı davranmış, fesihte biçimsel kurallara uymamıştır. Yasada toplu işçi çıkarma kuralına uymamanın idari para cezası olarak öngörülmesi de, feshi geçerli kılmamalıdır. Zira davalı işverenin, yasal ve sözleşmesel düzenlemelere uymadığı sabittir. Kaldı ki maddenin 5. fıkrasındaki fesih bildirimleri, işverenin toplu işçi çıkarma isteğini bölge müdürlüğüne bildirmesinden otuz gün sonra hüküm doğurur” kuralı ile feshin hukuksal yaptırımı öngörülmüştür. Bu düzenlemeden bölge müdürlüğüne bildirilmeyen toplu işçi çıkarmanın sonuç doğurmayacağını, kısaca geçerli olmayacağını anlamak gerekir. Davalı işveren gerek yasadaki ve gerekse toplu iş sözleşmesindeki toplu işçi çıkarma kuralına uymadığından, feshin geçerli nedene dayanmadığının kabulü gerekir. Mahkemece yazılı şekilde davanın reddine karar verilmesi hatalı bulunmuştur.”

Toplu İşten Çıkarmanın Şartları Nelerdir?

Toplu işçi çıkarma birtakım şartlara bağlı olmakta olup bu şartlar aşağıda ayrıntılı şekilde açıklanmıştır.

1) Toplu işten çıkarma için şartlardan ilki çıkarılan işçilerin sayısıdır. Bir işten çıkarmanın toplu işçi çıkarma sayılabilmesi için;

  • 20 ile 100 işçi arasında çalışanı bulunan iş yerinde, en az 10 işçinin,
  • 101 ile 300 işçi arasında çalışanı bulunan iş yerinde, en az yüzde on oranında işçinin,
  • 301 ve daha fazla çalışanı bulunan iş yerinde, en az 30 işçinin,

İş sözleşmelerinin feshedilmesi gerekir.

2) Toplu işten çıkarma için şartlardan bir diğeri de yukarıda bahsedilen sayılardaki işçilerin bir aylık süre içinde aynı tarihte veya farklı tarihlerde işten çıkartılmasıdır. Fakat işveren toplu işçi çıkarmanın kesinleşmesinden sonra 6 ay içerisinde aynı nitelikte bir işçi almak durumunda kalırsa tercihini işten çıkarılan işçilerden kullanmalıdır ve nitelikleri uygun olanları işe çağırması gerekir. Bu durumda nitelikleri uygun olan işçilerin işe çağırıldıklarının ispat yükü işverende olduğundan çağrının yazılı olarak yapılması ve belgelenmesi gerekmektedir.

3) Toplu İşçi çıkarma konusunda bazı işten çıkarmalar yukarıda belirtilen sayılara dâhil edilmez ve toplu işten çıkarma kapsamında değerlendirilmez. Bunlar şu şekildedir;

  • 4857 sayılı İş Kanununun 10’ncu maddesi gereğince en çok 30 işgünü süren süreksiz işlerde istihdam edilen işçiler,
  • Kanunun 15’nci maddesine göre deneme süresi içinde işten çıkarılanlar,
  • Kanunun 25’nci maddesi gereğince haklı nedenle işten çıkarılanlar,
  • Tarafların anlaşmasıyla iş sözleşmesi sona erenler
  • İstifa ile iş sözleşmesi sona erenler

Sonuç Olarak

Kısaca özetlemek gerekirse; toplu işçi çıkarmadan söz edebilmek için işyerinde en az 20 işçinin çalışması ve bunun yanında bir aylık süre içinde en az 10 işçinin işten çıkarılması gerekir. Ve toplu işçi çıkarma birçok kural barındırdığından ve sonuç olarak idari para cezasına hükmedilebildiği için ilgili olarak getirilen düzenlemelere uyulması zorunludur. Aksi davranışlar işverene ciddi mali yükler getirmektedir. Toplu işçi çıkarma sürecinde bireysel olarak birden fazla işçinin iş sözleşmesinin feshi söz konusu olduğundan kanuna karşı hile teşkil etme hususu titizlikle incelenmelidir.

Bireysel iş sözleşmelerinin fesihlerinde olduğu gibi toplu işten çıkarmayla ilgili fesihlerde de belli nedene dayanılması ve yasaya uygun olması gerekmektedir. Yargıtay’ın işçi çıkarmaya en son çare olarak başvurulması gerektiği noktasında görüşü sabittir ve toplu işten çıkarma konusunda özenli ve şartların gereklerine uygun hareket edilmesi tavsiye edilmektedir. Yasal haklarınız ile ilgili uzman iş hukuku avukatlarımızla temasa geçerek yardım talebinde bulunabilirsiniz.

Yukarı Çık